Temel Linux Komutları

Herkese merhaba,

Bugünkü yazımda sizlere temel Linux komutlarını ve bu komutları nerede hangi amaçlarla kullandığımızı gösteriyor olacağım. Ama önce bunu neden öğrenmek ya da kullanmak zorunda kaldığımızı açıklamalıyım ki tam anlaşılsın. O zaman başlayalım.

Linux nedir?

Linux açık kaynak kodlu bir işletim sistemi çekirdeğidir ve bu çekirdek üzerine kurulan işletim sistemlerinin genel adıdır. Çevrenizde sıkça ismini duyduğunuz Microsoft Windows işletim sistemi, Apple Machintosh işletim sistemi aileleri dışında kalan seçenek ise Linux dağıtımlarıdır. Adını sıkça duyduğumuz Ubuntu, Pardus, Fedora, Kali gibi dağıtımlar Linux çekirdeğini kullanmaktadır.

Peki tamam, kullansınlar biz mutluyuz. Ben de çok mutluyum hatta daha çok mutluyum çünkü şeffaf ve açık kaynak daha da yaygınlaşıyor. Öyle ki bulut bilişim, gömülü sistemler(IoT ile birlikte daha da güçlenen), mobil cihazlar, kişisel bilgisayarlar, sunucular, süper bilgisayarlar gibi adını sayacağım birçok altyapı özgür sistemleri kullanmaktadır.

Bu şeffaflık ve özgür yazılım yanında bir de Windows ve Mac işletim sistemleri ücretli dağıtımlar olup kaynak kodları gizlidir. Çekirdek yapısını alıp Linux gibi dağıtımlar oluşturamazsınız. Bu sebeple ücretli sistemlerin dışında kalan tüm boşluk ücretsiz, açık kaynak Linux dağıtımlarıyla desteklenmektedir. Durum böyle olunca ve gelişen yeni teknolojiler de ücretsiz sistemler üzerinde şekillenmekte, ilerlemektedir. Bu teknolojileri kullanmak istediğiniz zaman da temel komutları sürecin belirli bir kısmında bilmeniz daha kolay ilerlemenize yardımcı olmaktadır.

Peki nasıl kullanılır?

Bir Linux dağıtımını kullanmaya başladığınızda fark edeceğiniz ilk uygulama Terminal ekranı olacaktır. Tıpkı Windows’ta bir zamanlar MSDOS(Microsoft Disk Operation System) veya şimdiki Komut İstemi ekranı gibi.

Bu ekrana girdiğinizde tıklama, çift tıklama, sürükle bırak işlevleri devre dışı kalıyor. Artık yazacağınız bir komut satırı bir de Enter tuşuna basmak kalıyor. Tam da bu noktada gözü kapalı bilgisayarı kullanırken terminal ekranında takılıp kalabilirsiniz. Altta yer alan komutlar bilgisayara hükmetmeniz için kullanacağınız komutların bazıları olacaktır. Bir bakalım hangi komutlar bunlar?

Linux Komutları:

pwd : Şu an hangi dizin içerisinde olduğunuzu gösterir.

ls : Bulunduğunuz dizin içerisindeki dosyaları gösterir.

ls -a: Gizli dosyalarla birlikte tüm dosyaları gösterir.

ls -l: Dizin içerisindeki dosyaların(gizli dosyalar hariç) klasör izinleri, oluşturan kişi, oluşturma tarihi gibi detayları verir.

clear: Ekranda yazdığınız komutları temizlemek için kullanılmaktadır.

mkdir: Yeni klasör oluşturmak için kullanılır.

touch: Yeni dosya oluşturmak için kullanılır.

cd: Klasörler arası geçiş yapacağınız komuttur. cd .. komutu bir üst klasöre çıkarken cd klasör_adi ise bir alt klasöre inmek için kullanılır.

sudo: Yetki alarak işlem yapmak için kullanılan bir ön ektir. Yetkilendirilmiş olarak işlem yapar ve ek komut gerektirir.

apt-get: Paket yönetim işlemlerini gerçekleştirmek için kullanılır. Burada üç farklı senaryo bulunmaktadır: Paketi yüklemek, paketi güncellemek, paketi kaldırmak!

sudo apt-get update/upgrade: Paket yönetimini günceller. Update ya da upgrade sözcüklerinin ikisinden birini kullanabilirsiniz.

sudo apt-get install filezilla: Filezilla adlı uygulamayı internet üzerinden indirerek kullanım için cihaza yükler.

sudo apt-get remove bambulab: Cihazda kurulu olan bambulab uygulamasını kaldırır.

top: Sistemdeki akışı canlı izlemenize yardımcı olur. Tıpkı Windows Görev Yöneticisi ekranı gibi size bilgi akışı verir. Bu ekran siyah – beyaz olarak görüntülenir.

htop: Eğer görev yöneticisi ekranını biraz renklendirmeye ihtiyacınız varsa ve bu şekilde takip etmek isterseniz bu komutu kullanabilirsiniz.

echo: Ekrana metin yazmak için kullanılan bir komuttur. Tıpkı Python’daki print komutu gibi çalışır.

head: Dosyayı açmadan içeriğini görebilmek için bu komutu kullanabilirsiniz.

cp: Dosyayı ya da klasörü kopyalamak için kullanılır. cp kemal.py yeniklasor

rm: Dosyayı silmek için kullanılır. rm kemal.py

rmdir: Klasörü silmek için kullanılır. rmdir yeniklasor

mv: Dosyayı ya da klasörü taşımak için kullanılır. mv commands.py yeniklasor

history: Terminal geçmişini görmek için kullanılır.

fdisk -l: Sistemdeki disk yapısını görüntülemek için kullanılır. Bu komutu sudo ile birlikte kullanmanız gerekmektedir.

hostname: Sistemin host adını verir. raspberrypi

hostname -I: Sistem IP bilgisini verir.

logname: Oturum adını gösterir.

logout: Oturumu kapatır.

whoami: Kullanıcı hesabı bilgisini verir.

nano: Metin düzenleyici, bazı komut dosyalarında sudo ile kullanılması gerekebilir.

which: Sistem dosyaların yolunu görüntüleyebilmek için kullanılır. which ifconfig

chmod: Bir dosyanın erişim haklarını değiştirir. (Change Mode) Dosyanın okunabilir, yazılabilir, çalıştırabilir haklarını kontrol eder.

chown: Bir dosyanın bireysel ya da grup olarak sahiplik haklarını kontrol eder.

kill: Çalışmakta olan bir işlemi bitirmek için kullanılır. htop komutu ile işlemin PID bilgisini öğrendikten sonra bunu gerçekleştirebilirsiniz. kill 1090

systemctl: Sistem ayar ve servislerini yönetmek için kullanılan bir komuttur. Başlatma, durdurma, yeniden başlatma, aktif, pasif yapma gibi işlevleri yerine getirir. Sudo ile birlikte kullanılır. sudo systemctl reboot

Kullanılan bu temel komutlardan sonra dosya ve klasör işlemleri gibi ayarlara geçiş yapılmaktadır. Temel anlamda bunları bilmek işinizi kolaylaştıracaktır. Daha önce yazmış olduğum https://blog.ikizoglu.com/2026/01/raspberry-pi-ile-vscode-uzerinden-led-yakmak/ blog yazımda da yine Linux komutlarından bazılarını kullanarak sürecimi ilerletmiştim. Eğer henüz yazımı okumadıysanız göz atabilirsiniz.

Bir sonraki yazımda görüşmek dileğiyle..